درست است که کم‌تحرکی و پرخوری به‌عنوان علل اصلی چاقی شناخته‌شده‌اند ولی چاقی علل بسیاری دارد که از مهم‌ترین آنها می‌توان به علل ژنتیکی، اختلالات هورمونی، عوارض دارویی، زندگی ماشینی، راحت‌طلبی و لذت‌جویی، پُرخوری و پُرنوشی، بی‌تحرکی یا کم‌تحرکی اشاره‌کرد. با یاداشت دکتر رضایی پور در مورد درمان چاقی از دیدگاه طب ایرانی همراه باشید... از دیدگاه طب ایرانی، چاقی افزایش وزنی است که افعال و کارکرد طبیعی بدن را مختل‌کرده و زمینه‌ساز مشکلات زیادی چون بیماری‌های قلبی- عروقی، دیابت نوع دو، مشکلات کیسه صفرا، نقرس و... است. اما فرای این مشکلات جسمی و عوارض روحی آنها برای خود افراد، چاقی، خسارتی ملّی نیز به‌شمارمی‌آید چراکه بیماری‌ها و عوارض ناشی از آن، سالانه خسارات زیادی به اقتصاد کشور‌ها واردمی‌کند. به‌همین‌جهت، دانشمندان رشته‌های علوم‌پزشکی و تغذیه همواره در جست‌وجوی راه‌حلی ساده و ارزان برای درمان چاقی بوده‌اند، اما به‌علت تفاوت‌های اقلیمی و تنوع گسترده فرهنگ غذایی و رفتاری، باوجود صرف میلیاردها دلار جهت پژوهش و برنامه‌ریزی برای کنترل این معضل بهداشتی و اجتماعی، این تلاش‌ها همچنان ادامه‌دارد. ازدیگرسو متأسفانه امروزه نرم‌افزارها و سایت‌های زیادی وجوددارند که انواع رژیم‌های غذایی، ورزشی و... را (با بُن‌مایه‌های یکسان و رنگ‌ولعاب متفاوت) به کاربران ارائه‌می‌کنند، بدون آنکه آگاهی مناسبی درباره چاقی، علل و درمان‌های آن، به آنها بدهند یا تفاوت‌های بسیار فردی را در تنظیم این رژیم‌ها لحاظ‌کنند. همچنین بسیاری از مردم ما چاقی را عامل خطر تلقی‌نمی‌کنند و عمدتاً با انگیزه زیبایی برای لاغرشدن تلاش‌می‌کنند، درحالی‌که مهم‌تر از اینکه تناسب اندام، زیبایی می‌آورد، این است که چاقی ره‌آوردی جز بیماری نخواهدداشت.
در مکتب طب ایرانی، درمان حقیقی یعنی ازبین‌بردن سبب (عامل اصلی) بیماری. زیرا تا زمانی که سبب باقی‌باشد، حتی درصورت درمان علامتی و موقت، بیماری پس‌از مدتی دوباره بازمی‌گردد. این مسأله، علت اصلی شکست بیشتر درمان‌های چاقی در دنیای امروز است.
کسانی که چاقی پیهی شکمی دارند، باید در برنامه غذایی خود، مصرف غذاهای بلغم‌زا را محدودکنند. زیرا بلغم در بدن ذخیره میشود تا در هنگام نبود غذای کافی یا دیررسیدن غذا، در اختیار اندام‌ها قرارگیرد. چون افراد چاق، معمولاً دست‌کم سه‌بار در روز غذا می‌خورند، فرصتی برای مصرف بلغم‌های ذخیره‌شده بدن‌شان فراهم‌نمی‌شود که موجب عدم کاهش وزن در این افراد می‌گردد. نکته بسیارمهم دیگر در درمان چاقی‌های شکمی، ورزش منظم هوازی است که موجب تقویت عضلات شکمی میشود و این عضلات، احشای داخلی شکم را به عقب کشیده و در جای خود نگه‌می‌دارند؛ چراکه بخشی از بزرگی شکم، درواقع مربوط به دیده‌‌شدن احشای شکمی (معده، روده‌ها، رحم و...) از روی شکم، به‌خاطر ضعف عضلات شکمی است.
شاید برای شما جالب باشد:
رژیم های لاغری رایج در دنیا[انواع+اشتباهات رایج+جدول غذایی]
از دیدگاه اساتید و متخصصان طب ایرانی هم چاقی بر دو نوع است: - چاقی پیهی، یعنی چاقی ناشی از تولید زیاد و تجمع بافت چربی در بدن - چاقی گوشتی، یعنی چاقی ناشی از تولید زیاد گوشت و عضله در بدن ازآنجاکه مزاج عضله یا گوشت، گرم‌وتر و مزاج چربی یا پیه، سردوتر است، افراد عضلانی دچار غلبه گرمی و تری، و افراد پُرچربی دچار غلبه سردی و تری می‌شوند. به دلیل گرم‌تر بودن مزاج مردان نسبت‌به زنان، چاقی گوشتی در مردان و چاقی پیهی در زنان شایع‌تر است.
شاید برای شما جالب باشد:
زمستان و توصیه های طب سنتی[تدابیر+توصیه ها+غذاهای مناسب]
اضافه‌وزن می‌تواند مجاز یا غیرمجاز باشد. منظور از اضافه‌وزن مجاز، افزایش وزن بدن به گونه‌ای است که سبب بروز اختلال در عملکرد طبیعی اندام‌ها نشود؛ ولی اضافه‌وزن غیرمجاز یا چاقی، یعنی افزایش وزنی که در عملکرد اعضای بدن اختلال ایجاد کند، که زمینه‌ساز ابتلا به بیماری‌های بسیاری از جمله بیماری‌های قلبی- عروقی، تنفسی، دیابت، ضعف جنسی، نازایی و... است.
در تعریف فیزیولوژیک، چاقی به تجمع غیرطبیعی و بیش‌ازحد چربی در بافت‌ها گفته‌می‌شود، که سلامتی را به‌خطرمی‌اندازد.
برای هر فرد، دو نوع وزن متفاوت می‌توان تعریف‌کرد: «وزن طبیعی» و «وزن تناسب‌اندامی». یعنی وزن طبیعی یک شخص، ممکن است در فرد دیگری با همان قد، چاقی تلقی‌شود یا وزن تناسب‌اندامی (وزنی که در آن، اندام‌های بدن با هم متناسب‌اند)، در فردی وزن طبیعی و در دیگری چاقی یا لاغری غیرطبیعی به‌شمارآید. وزنی مطلوب است که در آن، فرد سهم درستی از عضله، استخوان، چربی و دیگر بافت‌ها، و درنتیجه، توان و انرژی کافی برای نیازمندی‌های روزانه همراه با سلامتی را داشته‌باشد. درواقع وزن طبیعی هر فرد، صرف‌نظر از گروه سنی یا نوع استخوان‌بندی، وزنی است که در آن، همه اندام‌های بدن، اعمال مربوط به خود را، به‌درستی انجام‌می‌دهند و اگر بدن از آن وزن خارج‌شود، عملکرد برخی یا همه اعضای بدن دچار اشکال میشود. فردی که دارای وزن سلامتی است، نشاط درونی، امید به زندگی و نشاط جنسی دارد و هنگام فعالیت بدنی، احساس سنگینی نمی‌کند. این محدوده وزنی برای افراد مختلف، و برای یک فرد در سنین مختلف، می‌تواند متفاوت باشد. پس وزن مطلوب، بسیار فراتر از اعداد و ارقام ساده که هنگام ایستادن روی ترازو دیده‌می‌شود، است.
شاید برای شما جالب باشد:
مزاج و خصوصیات زمستان در طب سنتی ایرانی+(جدول غذایی)
«تری» سبب اصلی چاقی و افزایش وزن است. علل افزایش تری بدن:
حرکت و ورزش، با برانگیختن گرمی بدن، باعث تحلیل و دفع رطوبت‌های زیادیِ ناشی از تغذیه، و همچنین تعادل در رطوبت‌های مفید بدن میشود. دوری از ورزش و کم‌تحرکی نیز باعث افزایش رطوبت‌های بدن و چاقی میشود.
خواب زیاد و درازمدت، موجب کم‌شدن حرارت بدن و درنتیجه کاهش تحلیل و افزایش تری بدن میشود.
همچنین ثابت‌شده که خوابیدن در اتاق روشن، موجب چاقی و افزایش شاخص توده بدنی یا BMI میشود.
مواد زائد بدن، مانند ادرار، عرق، خون عادت ماهانه و...، باید در زمان‌های معین و از مجاری طبیعی، از بدن خارج‌شوند وگرنه با جمع‌شدن در بافت‌های مختلف بدن، باعث چاقی‌های عام یا موضعی و اشکال در عملکردهای بدنی می‌شوند.
بدن ما برای تحلیل طبیعی رطوبت‌ها، همواره به میزان معینی «صفرا» نیازمند است. در صورت دفع بیش‌ازحد خلط صفرا، مانند زیاده‌روی در مصرف صفرابُرها (مثل ترشی‌ها)، حرارت و خشکی ناشی از وجود این خلط، کاهش‌یافته و درنتیجه تری بدن زیادمی‌شود.
خلط اصلی تغذیه‌کننده بدن، خلط خون است که کیفیت «گرمی و تری» دارد. با مصرف‌شدن این خلط، بدن نیازمند غذای تازه میشود و اگر غذای جایگزین، بیش از غذای مصرفی باشد، کیفیت «تری» خلط خون سبب افزایش تری در بدن میشود. ازدیگرسو با پرخوری، هضم ضعیف میشود و مواد زائدی تولید‌می‌شوند که تحلیل و دفع آنها به‌آسانی ممکن نیست و موجب افزایش رطوبت در بدن می‌گردند.
به‌ویژه مصرف بیش‌ازحد و مکرر شکر و شیرینی‌ها، با کالری بالایی که دارند، بدن را دچار اشکالاتی از جمله چاقی می‌کند و با اشباع بدن از شکل ذخیره‌ای قندها، ناگزیر به چربی بدل‌می‌شود که از عوارض آن، افزایش کلسترول خون و کبد چرب است.
زیادخوردن خوراکی‌های تر، موجب انباشت تری در بدن میشود. از سویی همین «تری» سبب کاهش حرارت شده، تحلیل رطوبت‌ها را کم‌می‌کند. مجموع این رخدادها افزایش تری را به‌دنبال‌دارد. مصرف مداوم خیار، کاهو، گوجه‌فرنگی و دیگر خوراکی‌های سرد و تر، موجب کاهش گرمی و افزایش تری بدن میشود که این رطوبت، در قالب بافت چربی (با طبیعت سردوتر)، در بدن ذخیره‌می‌شود که خود در درازمدت موجب چاقی میشود.
حمام معمول که خیلی گرم نباشد، موجب تعریق کافی و تحلیل رطوبات زائد بدن نمی‌شود؛ چون تَرشدن سطح بدن، از تحلیل رطوبات زائد جلوگیری‌کرده و به افزایش آن در بدن منجرمی‌شود. چنانچه حمام پس‌از صرف غذا باشد، تجمع تری در بدن بیشتر هم میشود.
نشستن در آب ولرم، به‌ویژه در فصول معتدل، به سبب ترشدن سطح بدن و ازبین‌نرفتن رطوبات، موجب افزایش تری در بدن میشود.
سردی هوا و کرِم‌های با طبیعت سرد، موجب بسته‌شدن منافذ پوستی و جلوگیری از خروج رطوبت‌های زائد بدن می‌شوند. ازسوی‌دیگر هوای معتدل (مانند هوای بهار) نیز با جنباندن و روان‌کردن رطوبت‌ها، بدن را مرطوب‌تر می‌کند.
استعداد لاغرشدن در همه افراد، هم‌سان نیست و افراد، برپایه مزاج، شرایط سلامتی و بیماری، وضعیت فرهنگی و اقتصادی و... توسط پزشک درمان‌گر بررسی‌می‌شوند و برای رسیدن به وزن دلخواه، نیازمند رعایت رژیم غذایی، ورزش‌های طبی یا داروهای لاغری، یا ترکیبی از دو یا سه روش درمانی هستند. این مراحل، تنها توسط پزشک متخصص طب ایرانی، و پس‌از اصلاح سبک زندگی و تغذیه، با توجه به مزاج یا شرایط اختصاصی هر بیمار، اجرا میشود. گام نخست: پاکسازی لوله گوارشی در افرادی که می‌خواهند لاغر شوند، نخستین اقدام، پاکسازی لوله گوارشی و داشتن یک لوله گوارشی عاری از هرگونه مواد تخمیرشده، چسبندگی، میکروارگانیسم‌های مضر و... است. منظور از لوله گوارشی، همه طول آن از دهان، مری و معده تا روده باریک و بزرگ و مقعد، به‌علاوه اندام‌های متصل به آن یعنی کیسه صفرا و لوزالمعده است.
برای پاکسازی گوارشی، از روش‌هایی استفاده‌می‌شود که با حفظ رطوبت طبیعی روده‌ها، موجب تخلیه کامل مواد زائد شوند؛ چراکه تحلیل این رطوبت طبیعی، باعث زخم روده و دیگر مشکلات و بیماری‌های عفونی روده‌ها میشود. بدین‌منظور، پزشک می‌تواند با ارزیابی شرایط بیمار، از ملین‌های غذایی، داروهای مسهل، داروهای قی‌آور، روغن‌مالی‌ها و ماساژ بهره‌بگیرد. از ملین‌ها برای پاکسازی نسبی روده‌ها، از مسهل‌ها برای دفع فضولات و اخلاط فاسد از عمق بدن، از روغن‌ها برای پاکسازی بخش‌های پایینی روده‌ها به‌ویژه کولون، از ماساژ، برای جداکردن اخلاط لزج از جدار روده‌ها، و از داروهای قی‌آور برای پاکسازی معده استفاده‌می‌شود. گام بعدی این پاکسازی، اصلاح مزاج و تقویت عملکرد کبد است که با اصلاح وضعیت خواب، ورزش مناسب، پرهیز از حالات روحی نامناسب، و درصورت‌لزوم تجویز داروهای خاص از سوی پزشک انجام‌می‌شود. توجه به سلامت کبد و کارکرد درست آن، در درمان بسیاری از بیماری‌ها و ازجمله بیشتر انواع چاقی، بسیار مهم و حیاتی است. گام دوم: تنظیم برنامه غذایی انتخاب غذای مناسب، نخستین‌گام رسیدن به موفقیت در برنامه لاغری است. علاوه‌بر تأثیر کیفی غذاها بر مزاج بدن، میزان غذارسانی هر ماده غذایی (کثیر، قلیل یا متوسط‌الغذا بودن) نیز باید با توجه به نیاز بدن هر فرد در مواقع مختلف، از قبیل فصول سال و همچنین نوع فعالیت جسمانی و ورزشی و...، به‌طور شایسته و بایسته انتخاب‌شود تا فرد را در جریان کاهش‌وزن یاری‌رساند. مسأله مهم دیگر در زمان انتخاب غذا، درنظرگرفتن وضعیت و حجم معده، عادات غذایی فرد و علایق وی است. مثلاً افراد پُرخور، باید از غذاهای پرحجم با غذارسانی کم یا متوسط استفاده‌کنند؛ ولی افرادی که عادت به کم‌خوری دارند، باید غذاهای کم‌حجم با خاصیت غذارسانی کم یا متوسط میل‌کنند. رژیم‌های غذایی، باید براساس مزاج فرد و نوع چاقی وی (چاقی گوشتی یا پیهی) توسط پزشک یا متخصص رژیم‌درمانی تنظیم‌شوند و برای همه افراد یکسان نیستند. گام سوم: ورزش طبی تعریف ورزش مؤثر ورزش عبارت است از حرکات جسمانی منظم و تکرارشونده که سبب ایجاد حرارت در بدن شده، موجب افزایش ضربان قلب و سرعت تنفس شود و تعریق ملایمی ایجادکند. با این تعریف، روشن میشود که فعالیت‌های روزمره شغلی و ازجمله کارهای منزل در بانوان خانه‌دار، ورزش طبی محسوب‌نمی‌شود. باید توجه‌داشت که در برخی موارد، نمی‌توان ورزش را از ابتدای درمان آغازکرد، به‌ویژه اگر بیمار دچار چاقی مفرط و ضعف باشد. در چنین‌حالتی، ورزش موجب عوارض میشود و باید تا بهترشدن بیمار و قوی‌شدن نبض وی، انجام‌نشود. البته تاب‌بازی به عنوان ورزش عامِ محلّل (تحلیل‌برنده رطوبات) و بدون‌عارضه، توصیه‌می‌شود. انتخاب ورزش مناسب در طب ایرانی، ورزش از نظر شدّت و قوّت حرکات ورزشی، سرعت حرکات، و مدّت‌زمان انجام آنها، به ۲۷ نوع تقسیم‌می‌شود که هریک، اثرات متفاوتی در بدن و اعضای مختلف، به‌خصوص از نظر ایجاد حرارت و کاهش مواد زائد دارد. در درمان چاقی که هدف، تحلیل رطوبت‌ها و دفع آنها با ایجاد حرارت معتدل است، باید برنامه‌های ورزشی درازمدت با شدت و سرعت متوسط، طراحی‌شود تا بیمار به‌خوبی آنها را به‌انجام‌رساند. ورزش نباید موجب تنگی نفس، تپش غیرطبیعی قلب، دردهای قلبی و قفسه سینه و ضعف و خستگی شدید شود. احساس نشاط در پایان فعالیت ورزشی، از نشانه‌های یک ورزش متناسب با شرایط فرد است. ورزش‌های ویژه افراد چاق بیشتر افراد چاق، به‌خاطر تنبلی، که خود پیامد چاقی است، از رفتن به ورزشگاه و باشگاه و پارک‌ها خودداری‌می‌کنند. حرکات ورزشی عام هدف از انجام این حرکات ورزشی، کاهش حجم همه اندام‌های بدن است. این حرکات ورزشی، گاهی به کاهش حجم و گاه به کاهش وزن منجر می‌شوند. نکته: کسانی که به ورزش‌کردن، عادت‌ندارند، باید تمرین‌ها را در زمان و تعداد کمتر آغازکنند و کم‌کم که آمادگی بدنی بیشتری پیداکردند، زمان و تعداد حرکات را زیادکنند تا بتوانند مدت‌ها، تمرین‌ها را انجام‌دهند و از فواید ورزش بهره‌ببرند.
منبع: کتاب چاقی و اصول درمان آن؛ نویسندگان: دکتر ناصر رضایی‌پور، زهرا قاضی‌مرادی
تغییر در شیوه زندگی انسان‌ها به‌ویژه در روش تغذیه، میزان فعالیت فیزیکی، شرایط اجتماعی، فرهنگی و عوامل متعدد دیگری منجر به افزایش دریافت مواد غذایی بیش‌از نیاز افراد و در نهایت اضافه‌وزن و چاقی میشود.
در این کتاب تلاش‌شده با تلفیق دو دیدگاه طب‌ایرانی و دانش تغذیه، نگاه علمی و درستی به‌این معضل جهانی داشته‌باشد و به‌مخاطبان خود اطلاعات درستی در مورد چاقی ارائه‌داده و راه‌های درست درمان آن را آموزش‌دهند.
خرید کتاب چاقی
آشنایی با ویژگی‌های چند رژیم رایج
![درمان چاقی از دیدگاه طب ایرانی و تغذیه[انواع چاقی+علل]](/Data/Content/ImagesThumb/5744.jpg)
